{"id":3398,"date":"2022-11-28T14:37:49","date_gmt":"2022-11-28T13:37:49","guid":{"rendered":"https:\/\/krakow1.one\/?p=3398"},"modified":"2023-02-28T14:54:44","modified_gmt":"2023-02-28T13:54:44","slug":"kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy-historia-edukacji-zydowskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/eternal\/kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy-historia-edukacji-zydowskiej-3398\/","title":{"rendered":"Kiedy \u017bydzi w Krakowie mieli lepsze wykszta\u0142cenie ni\u017c Polacy: historia edukacji \u017cydowskiej"},"content":{"rendered":"\n<p>Edukacja \u017cydowska cz\u0119sto by\u0142a krytykowana za to, \u017ce orientowa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na synagog\u0119, by\u0142a w\u0105sko ukierunkowana i nie przekazywa\u0142a wa\u017cnej wiedzy o \u015bwiecie. Powszechnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce szkolnictwo \u017cydowskie w Krakowie pozostawa\u0142o w ci\u0105g\u0142ym konflikcie ze szkolnictwem nie\u017cydowskim, a \u017bydzi byli izolowani, z wyj\u0105tkiem przypadk\u00f3w, gdy dotyka\u0142y ich akty antysemityzmu. Rzeczywi\u015bcie, stosunki mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 i nie\u017cydowsk\u0105 w Krakowie nie by\u0142y \u0142atwe, ale nie ma dowod\u00f3w na to, \u017ce \u017bydzi spotykali si\u0119 z powa\u017cn\u0105 dyskryminacj\u0105. A cz\u0119sto w historii mo\u017cna znale\u017a\u0107 przypadki, gdy dzia\u0142a\u0142y ze sob\u0105 dwie spo\u0142eczno\u015bci &#8211; pisze <a href=\"http:\/\/krakow1.one\">krakow1.one<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a69397c5785f\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a69397c5785f\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/krakow1.one\/pl\/eternal\/kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy-historia-edukacji-zydowskiej-3398\/#Zrodla_edukacji_zydowskiej\" >\u0179r\u00f3d\u0142a edukacji \u017cydowskiej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/krakow1.one\/pl\/eternal\/kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy-historia-edukacji-zydowskiej-3398\/#Edukacja_religijna_vs_swiecka\" >Edukacja religijna vs. \u015bwiecka<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/krakow1.one\/pl\/eternal\/kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy-historia-edukacji-zydowskiej-3398\/#Rodzaje_szkol_zydowskich\" >Rodzaje szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/krakow1.one\/pl\/eternal\/kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy-historia-edukacji-zydowskiej-3398\/#Rozwoj_edukacji_w_XX_wieku\" >Rozw\u00f3j edukacji w XX wieku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/krakow1.one\/pl\/eternal\/kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy-historia-edukacji-zydowskiej-3398\/#Edukacja_w_konspiracji_w_czasie_Holokaustu\" >Edukacja w konspiracji w czasie Holokaustu<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zrodla_edukacji_zydowskiej\"><\/span>\u0179r\u00f3d\u0142a edukacji \u017cydowskiej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"567\" src=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-17.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3399\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-17.png 800w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-17-300x213.png 300w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-17-768x544.png 768w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-17-696x493.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Badania wykazuj\u0105, \u017ce to Krak\u00f3w by\u0142 g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem szkolnictwa religijnego od czasu powstania gminy \u017cydowskiej. Mo\u017cna jednak argumentowa\u0107, \u017ce z\u0142oty wiek religioznawstwa przypad\u0142 na wiek XVI. W XVI wieku dekrety gminy krakowskiej przewidywa\u0142y, \u017ce ka\u017cda szko\u0142a wyznacza skryb\u0119, kt\u00f3ry ma uczy\u0107 wszystkie dzieci \u201ezapisywa\u0107 d\u017awi\u0119ki j\u0119zyka, kt\u00f3rym m\u00f3wimy\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>W chederach nauczano podstaw judaizmu. W Krakowie pe\u0142ni\u0142y one funkcj\u0119 jednej ze sta\u0142ych i zasadniczych instytucji gminy \u017cydowskiej od momentu jej powstania, co potwierdzaj\u0105 dokumenty z 1551 roku. Nauk\u0119 elementarn\u0105 zapewnia\u0142y tak\u017ce szko\u0142y Talmud-Tora, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y w mie\u015bcie od 1551 roku, jak zapisano w statucie krakowskiej gminy \u017cydowskiej i Bractwa Talmud-Tora. Na prze\u0142omie XVI i XVI wieku rabin Jakob Pollak za\u0142o\u017cy\u0142 w Krakowie jesziw\u0119 talmudyczn\u0105, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce sta\u0142a si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w my\u015bli \u017cydowskiej w Europie, zw\u0142aszcza pod przewodnictwem Moisesa Isserlesa.<\/p>\n\n\n\n<p>O szkolnictwie w po\u0142owie XVIII wieku wspomina Bogus\u0142aw Krasnowolski w swoim dziele \u201eBo\u017cnice i cmentarze kazimierskiego Miasta \u017bydowskiego\u201d. Odnotowuje, \u017ce w 1755 roku w budynku na rogu ulic Kupa i J\u00f3zefa urz\u0105dzono szko\u0142\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a zwi\u0105zana z Bractwem Synagogalnym. Mia\u0142o to na celu edukacj\u0119 biednych \u017cydowskich dzieci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Edukacja_religijna_vs_swiecka\"><\/span>Edukacja religijna vs. \u015bwiecka<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"663\" src=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-18.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3402\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-18.png 1000w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-18-300x199.png 300w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-18-768x509.png 768w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-18-696x461.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W XIX i XX wieku religijne szko\u0142y podstawowe, zwane chederami, by\u0142y przedmiotem ostrej krytyki. Jednak we wcze\u015bniejszych wiekach chedery i instytucje, takie jak Talmud-Tora, by\u0142y rewolucyjne, poniewa\u017c udost\u0119pnia\u0142y edukacj\u0119 wszystkim dzieciom, a przynajmniej wszystkim ch\u0142opcom w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Trudno przeceni\u0107 znaczenie tych szk\u00f3\u0142. W czasach, gdy prawie wszyscy inni byli analfabetami, w miejscach, gdzie nawet arystokraci mieli trudno\u015bci z podpisywaniem si\u0119 w\u0142asnym nazwiskiem, obowi\u0105zkowa szko\u0142a og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ca dla \u017cydowskich ch\u0142opc\u00f3w podnios\u0142a poziom kulturowy os\u00f3b m\u00f3wi\u0105cych w jidysz znacznie powy\u017cej poziomu ich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w nie-\u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119sto dochodzi\u0142o do nieudanych pr\u00f3b w\u0142adz przej\u015bcia na \u015bwieckie szkolnictwo dla spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Zasady, egzekwowane w du\u017cej mierze przez autonomiczny rz\u0105d Wolnego Miasta zapewnia\u0142y \u017cydowskim uczniom swobodny dost\u0119p do szk\u00f3\u0142 publicznych na poziomie podstawowym, \u015brednim i wy\u017cszym. Jednak w praktyce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci nie chcia\u0142a odchodzi\u0107 od historycznego i religijnego zaplecza stworzonego przez chedery i jesziwy, tote\u017c szerokie szkolnictwo \u015bwieckie przyj\u0119to na szersz\u0105 skal\u0119 dopiero w II po\u0142owie stulecia. W latach 1818-1826 do szko\u0142y Bo\u017cego Cia\u0142a ucz\u0119szcza\u0142o mniej ni\u017c 60 dzieci \u017cydowskich, chocia\u017c szko\u0142a znajdowa\u0142a si\u0119 w dzielnicy \u017cydowskiej i zapewnia\u0142a \u015bwieck\u0105 edukacj\u0119 \u017cydowsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rodzaje_szkol_zydowskich\"><\/span>Rodzaje szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1500\" height=\"1156\" src=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-19.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3405\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-19.png 1500w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-19-300x231.png 300w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-19-768x592.png 768w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-19-696x536.png 696w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-19-1068x823.png 1068w\" sizes=\"auto, (max-width: 1500px) 100vw, 1500px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Chc\u0105c zach\u0119ci\u0107 \u017cydowskich rodzic\u00f3w do \u015bwieckiego nauczania swoich dzieci, powstawa\u0142y szko\u0142y, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y wy\u0142\u0105cznie dzieciom \u017cydowskim i nie by\u0142y zwi\u0105zane z synagog\u0105. W 1830 roku powsta\u0142a szko\u0142a podstawowa dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy wyznania moj\u017ceszowego. Nauk\u0119 w niej mogli podj\u0105\u0107 ch\u0142opcy i dziewcz\u0119ta od 6. roku \u017cycia. W 1833 roku liczba uczni\u00f3w tej szko\u0142y si\u0119gn\u0119\u0142a 127. Jednak w tym czasie wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci \u017cydowskich w Krakowie nadal ucz\u0119szcza\u0142a do nielegalnych szk\u00f3\u0142 wyznaniowych. By\u0142y to szko\u0142y, kt\u00f3re oddziela\u0142y uczni\u00f3w \u017cydowskich od uczni\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, nie maj\u0105c do tego uprawnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1836 roku uruchomiono wy\u017csz\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105, zwan\u0105 Gimnazjum \u017bydowskie. S\u0142u\u017cy\u0142a uczniom i (oddzielnie) uczennicom z dom\u00f3w prawos\u0142awnych, kt\u00f3rzy z powodzeniem uko\u0144czyli szko\u0142\u0119 podstawow\u0105. W 1835 roku do szko\u0142y ucz\u0119szcza\u0142o 146 ch\u0142opc\u00f3w i 36 dziewcz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1838 roku szko\u0142a elementarna dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy wyznania moj\u017ceszowego zosta\u0142a po\u0142\u0105czona z \u017cydowskim gimnazjum cz\u0105stkowym, tworz\u0105c now\u0105 plac\u00f3wk\u0119 &#8211; Szko\u0142\u0119 Przemys\u0142owo-Handlow\u0105. Szko\u0142a by\u0142a przeznaczona zar\u00f3wno dla ch\u0142opc\u00f3w, jak i dziewcz\u0105t i potwierdza\u0142a fakt, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej b\u0119dzie si\u0119 utrzymywa\u0107 z handlu i pracy zawodowej, a nie z sukces\u00f3w w nauce. Do 1845 roku liczba uczni\u00f3w Szko\u0142y Przemys\u0142owo-Handlowej osi\u0105gn\u0119\u0142a prawie 300. Nowa ujednolicona szko\u0142a nie spe\u0142nia\u0142a jednak potrzeb wierz\u0105cych \u017byd\u00f3w. Min\u0119\u0142o oko\u0142o 70 lat, zanim powsta\u0142a nowa szko\u0142a dla dziewcz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n<p>W po\u0142owie stulecia nast\u0105pi\u0142 pewien ruch w kierunku mieszanego systemu edukacji, g\u0142\u00f3wnie z inicjatywy spo\u0142eczno\u015bci post\u0119powej. W zwi\u0105zku z tym obowi\u0105zek szkolny i r\u00f3wne prawa edukacyjne zosta\u0142y ustanowione przez pa\u0144stwo dopiero w 1867 roku, a w praktyce edukacja podstawowa sta\u0142a si\u0119 obowi\u0105zkowa dopiero 50 lat p\u00f3\u017aniej. Dlatego wielu z tych, kt\u00f3rzy wyemigrowali w latach 70. i 80. XIX wieku, mia\u0142o niewielkie lub \u017cadne formalne wykszta\u0142cenie \u015bwieckie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozwoj_edukacji_w_XX_wieku\"><\/span>Rozw\u00f3j edukacji w XX wieku<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1200\" height=\"919\" src=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-20.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3408\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-20.png 1200w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-20-300x230.png 300w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-20-768x588.png 768w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-20-696x533.png 696w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-20-1068x818.png 1068w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Pod koniec XIX wieku obserwowano dodatkowe wp\u0142ywy polskiego nacjonalizmu i syjonizmu. Dla wielu cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej mog\u0142o to r\u00f3wnie dobrze doprowadzi\u0107 do kryzysu lub przynajmniej dylematu to\u017csamo\u015bci. W skrajnych przypadkach konflikt mi\u0119dzy tradycyjnym \u017cyciem domowym a \u015bwieck\u0105 edukacj\u0105 prowadzi\u0142 do nawracania m\u0142odych ludzi na chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n<p>Tradycyjne formy szkolnictwa \u017cydowskiego z kr\u00f3tkimi przerwami przetrwa\u0142y do \u200b\u200bwybuchu II wojny \u015bwiatowej. Do XX wieku \u017cydowska edukacja by\u0142a elementem kultu religijnego, kt\u00f3ry obejmowa\u0142 powszechny obowi\u0105zek publicznego studiowania i nauczania Pi\u0119cioksi\u0119gu (Tory, kt\u00f3ra jest podstaw\u0105 Prawa Izraela).<\/p>\n\n\n\n<p>Na pocz\u0105tku XX wieku pod wp\u0142ywem r\u00f3\u017cnych \u017cydowskich ideologii politycznych, spo\u0142ecznych i religijnych powsta\u0142y w Krakowie liczne szko\u0142y \u017cydowskie.<\/p>\n\n\n\n<p>Ortodoksyjna Partia Syjonist\u00f3w Mizrachi za\u0142o\u017cy\u0142a Szko\u0142\u0119 Cheder Iwri (1921) i szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 Tachkemoni (1927). Organizacja syjonist\u00f3w og\u00f3lnych ufundowa\u0142a \u017bydowsk\u0105&nbsp; Koedukacyjn\u0105 Szko\u0142\u0119 Ludow\u0105 i \u015aredni\u0105 (tzw. Gimnazjum Hebrajskie, 1908) oraz Prywatn\u0105 Koedukacyjn\u0105 \u015aredni\u0105 Szko\u0142\u0119 Handlow\u0105 (1933).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Edukacja_w_konspiracji_w_czasie_Holokaustu\"><\/span>Edukacja w konspiracji w czasie Holokaustu<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"924\" height=\"604\" src=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-21.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3411\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-21.png 924w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-21-300x196.png 300w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-21-768x502.png 768w, https:\/\/cdn.krakow1.one\/wp-content\/uploads\/sites\/34\/2023\/02\/image-21-696x455.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 924px) 100vw, 924px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Szkolnictwo \u017cydowskie nie przesta\u0142o funkcjonowa\u0107 po inwazji niemieckiej. Jednak dekret z grudnia 1939 roku zabrania\u0142 uczniom \u017cydowskim ucz\u0119szczania do szk\u00f3\u0142 publicznych. W zwi\u0105zku z tym du\u017c\u0105 liczb\u0119 os\u00f3b przeniesiono do gimnazjum \u017cydowskiego. W tym samym czasie w\u0142adze okupacyjne podj\u0119\u0142y dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu ograniczenie o\u015bwiaty dla nie-\u017byd\u00f3w. Dzia\u0142ania te obejmowa\u0142y aresztowanie i deportacj\u0119 profesor\u00f3w uczelni krakowskich.<\/p>\n\n\n\n<p>Niemcy wydali kolejny rozkaz zamkni\u0119cia wszystkich \u017cydowskich szk\u00f3\u0142 prywatnych. Istnieje opowie\u015b\u0107, \u017ce nauczyciel hebrajskiego, pan Quittner, potajemnie udziela\u0142 lekcji. Ka\u017cdego dnia zaj\u0119cia odbywa\u0142y si\u0119 w innym budynku. Tajne nauczanie by\u0142o organizowane przez gmin\u0119 i trwa\u0142o a\u017c do likwidacji. Niekt\u00f3re zamo\u017cne rodziny p\u0142aci\u0142y za prywatne lekcje. Szkolenia w getcie organizowali tak\u017ce cz\u0142onkowie m\u0142odzie\u017cowych grup syjonistycznych. Kiedy zabrak\u0142o profesjonalnych nauczycieli, starsi uczniowie uczyli m\u0142odszych.<\/p>\n\n\n\n<p>W getcie zorganizowano szkolnictwo podstawowe i \u015brednie, w tym szko\u0142\u0119 zawodow\u0105 przy sieroci\u0144cu. \u017bydom pozwolono tak\u017ce ucz\u0119szcza\u0107 do szk\u00f3\u0142 prowadzonych i kontrolowanych przez Rad\u0119 \u017bydowsk\u0105. Prze\u015bladowano jednak rabin\u00f3w, nauczycieli i profesor\u00f3w uniwersyteckich, a tak\u017ce wszystkich innych zaanga\u017cowanych w dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105 lub o\u015bwiatow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Z jednej strony szkolnictwo \u015bwieckie w getcie by\u0142o ograniczane, z drugiej &#8211; \u017cydowskie \u017cycie religijne, w tym szkolnictwo religijne, kontynuowano w czasie okupacji na Kazimierzu, nast\u0119pnie w getcie, a w ko\u0144cu w obozie w P\u0142aszowie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edukacja \u017cydowska cz\u0119sto by\u0142a krytykowana za to, \u017ce orientowa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na synagog\u0119, by\u0142a w\u0105sko ukierunkowana i nie przekazywa\u0142a wa\u017cnej wiedzy o \u015bwiecie. Powszechnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce szkolnictwo \u017cydowskie w Krakowie pozostawa\u0142o w ci\u0105g\u0142ym konflikcie ze szkolnictwem nie\u017cydowskim, a \u017bydzi byli izolowani, z wyj\u0105tkiem przypadk\u00f3w, gdy dotyka\u0142y ich akty antysemityzmu. Rzeczywi\u015bcie, stosunki mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":308,"featured_media":2286,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1167],"tags":[2569,2576,2579,2575,2510,2570,2573,2571,2512,2511,2577,2578,2580,2582,2574,2581,2572],"moimportance":[81],"motype":[1159],"moformat":[93],"class_list":{"0":"post-3398","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-education","8":"tag-edukacja-kobiet","9":"tag-edukacja-religijna","10":"tag-edukacja-w-konspiracji-w-czasie-holokaustu","11":"tag-edukacja-zydowska","12":"tag-historia-edukacji","13":"tag-historia-edukacji-kobiet","14":"tag-historia-edukacji-zydowskiej","15":"tag-kiedy-zydzi-w-krakowie-mieli-lepsze-wyksztalcenie-niz-polacy","16":"tag-krakowskie-uczelnie","17":"tag-oswiata-w-krakowie","18":"tag-rodzaje-szkol-zydowskich","19":"tag-rozwoj-edukacji-w-xx-wieku","20":"tag-szkolnictwo-zydowskie-w-krakowie","21":"tag-szkoly-dla-zydow","22":"tag-zrodla-edukacji-zydowskiej","23":"tag-zydowskie-placowki-oswiatowe","24":"tag-zydzi-w-krakowie","25":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","26":"motype-eternal","27":"moformat-longrid-korotka"},"modified_by":"Iryna Semerenko","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3398","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/308"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3398"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3414,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3398\/revisions\/3414"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3398"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3398"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3398"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow1.one\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}