Ukrainiec przychodzi na rozmowę kwalifikacyjną w Polsce, pokazuje dyplom uniwersytetu, a pracodawca prosi o jego potwierdzenie. Wydaje się, że wystarczy zanieść dokument do odpowiedniej instytucji i odebrać potrzebne zaświadczenie. Jednak w Polsce wszystko zależy od tego, do czego dyplom jest potrzebny: podjęcia studiów na uczelni, zatrudnienia czy wykonywania zawodu ze szczególnymi wymaganiami kwalifikacyjnymi. Informacja o dyplomie wydawana przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej (NAWA) a nostryfikacja to dwie zupełnie różne rzeczy, pisze krakow1.one.
Trzy różne procedury, których nie wolno mylić
Ukraińcy w Krakowie powinni jeszcze przed złożeniem dokumentów dowiedzieć się, co zrobić, aby ukraiński dyplom został uznany. Istnieje kilka możliwości, a zrozumienie szczegółów nie jest wcale takie trudne.
Można skorzystać z jednej z procedur:
- Uzyskać informację o dyplomie z Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA). Jest ona bezpłatna i wyjaśnia, jakiemu poziomowi polskiego wykształcenia odpowiada ukraiński dokument oraz jakie daje uprawnienia. Od października 2023 roku wnioski o taką informację składa się online za pośrednictwem systemu SYRENA. Dokumentów nie trzeba tłumaczyć. Zaświadczenie to nie potwierdza jednak pełnej równoważności dyplomu i samo w sobie nie daje prawa do wykonywania zawodu regulowanego.
- Uzyskać akademickie uznanie dyplomu w celu kontynuacji kształcenia. Jeśli ukraiński absolwent planuje podjąć studia magisterskie lub doktoranckie w Polsce, jego dokument oceniać będzie wybrana uczelnia. Sprawdzi ona poziom wykształcenia i może poprosić o suplement do dyplomu z wykazem przedmiotów oraz liczbą godzin zajęć. Nostryfikacja nie zawsze jest konieczna – zależy to od posiadanego dyplomu oraz zasad rekrutacji. Dla Ukraińców posiadających świadectwo dojrzałości dające prawo do wstępu na studia w Ukrainie ważne jest również sprawdzenie, jakie dokładnie polskie przepisy mają zastosowanie w przypadku ich dokumentu.
- Nostryfikacja – oficjalne uznanie zagranicznego dyplomu za równoważny z odpowiednim polskim dokumentem, z uwzględnieniem poziomu wykształcenia i tytułu zawodowego. Procedurę przeprowadzają polskie uczelnie posiadające uprawnienia do oceny dyplomów w danej dyscyplinie naukowej. W toku weryfikacji instytucja porównuje program kształcenia, przedmioty oraz efekty uczenia się.
Jeżeli uczelnia uzna dyplom za równoważny z polskim, wydaje stosowne oficjalne zaświadczenie. Jednak nostryfikacja nie jest konieczna dla każdego Ukraińca z wyższym wykształceniem, ponieważ w przypadku podejmowania studiów i zatrudnienia mogą obowiązywać odmienne zasady.
Podstawa prawna i kluczowe daty
Przed poszukiwaniem uczelni do nostryfikacji warto upewnić się, czy dany dokument jest objęty umowami międzynarodowymi. W szczególności istotne są Protokół między Rządem RP a Rządem Ukrainy z dnia 18 maja 1992 roku oraz Porozumienie z 10 maja 1974 roku, które dotyczy dokumentów o wykształceniu wydanych do 30 września 2005 roku.
W przypadku dyplomów wydanych po 20 czerwca 2006 roku kwestię równoważności rozpatruje się według innych zasad. Nostryfikację reguluje rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 roku, natomiast umowa między Polską a Ukrainą z dnia 11 kwietnia 2005 roku dotyczy wzajemnego uznawania akademickiego dokumentów o wykształceniu. Daty te pomagają ustalić, jakie regulacje mają zastosowanie do konkretnego dyplomu.
Rola NAWA i system „Kwalifikator”
Na początku warto sprawdzić, jak polski system edukacji ocenia dany dokument. W tym celu Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej stworzyła system „Kwalifikator”, dostępny na jej stronie internetowej. Można w nim wygodnie zweryfikować, czy dyplom daje podstawę do ubiegania się o przyjęcie na studia drugiego stopnia w Polsce lub na studia podyplomowe.
Jeśli pracodawca lub uczelnia wymaga pisemnego potwierdzenia, można zwrócić się do NAWA za pośrednictwem systemu SYRENA. Agencja wydaje imienną informację bezpłatnie, w formacie PDF opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym w języku polskim.
Kto przeprowadza nostryfikację?
Ukraińskiego dyplomu inżyniera, historyka czy chemika nie można złożyć do nostryfikacji na dowolnej krakowskiej uczelni.
Uczelnia musi mieć uprawnienia:
- do nadawania stopni naukowych w odpowiedniej dyscyplinie;
- spełniać wymogi określone w polskim prawie.
Kategorię naukową można sprawdzić w systemie RAD-on, a dane o uczelniach i ich uprawnieniach – w systemie POL-on. Kluczowe jest znalezienie jednostki, która prowadzi badania w danej dyscyplinie naukowej, oraz zapoznanie się z jej regulaminem składania wniosków. Nie istnieje centralna instytucja, do której można złożyć dyplom i czekać, aż zostanie on przekazany do właściwej uczelni.
Jakie dokumenty są wymagane?
Podstawowy zestaw rozpoczyna się od ukraińskiego dyplomu wraz z suplementem. Dla uczelni istotna jest nie tylko nazwa kierunku, lecz także to, czego dokładnie uczył się absolwent, ile trwała nauka i jakie oceny uzyskał. W przypadku dyplomu magistra instytucja może poprosić także o dokument potwierdzający ukończenie wcześniejszego etapu edukacji, na podstawie którego przyjęto kandydata na studia. We wniosku podaje się także informacje o dyscyplinie, miejscu oraz dacie urodzenia.
Przed złożeniem wniosku należy sprawdzić wykaz wymagań konkretnej jednostki, która będzie procedować dyplom. Uczelnia może dodatkowo wymagać:
- informacji z Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej;
- aktu urodzenia;
- dokumentu potwierdzającego zmianę nazwiska (w przypadku kobiet).
Nie warto przygotowywać wszystkich dokumentów w ciemno – najpierw trzeba ustalić, co dokładnie jest wymagane i w jakiej formie dokumenty są przyjmowane. Najwięcej uwagi należy poświęcić suplementowi do dyplomu, ponieważ bez danych o zrealizowanych przedmiotach i wymiarze godzin uczelnia nie będzie w stanie porównać ukraińskiego programu z polskim.
Tłumaczenia i apostille: co ma znaczenie?
Koniecznie należy wcześniej sprawdzić, czy wymagana jest klauzula apostille. Umieszcza się ją przed wykonaniem tłumaczenia, ponieważ na język polski musi zostać przetłumaczony zarówno dyplom, jak i sama pieczęć apostille. Klauzula ta potwierdza autentyczność dokumentu urzędowego, jednak należy pamiętać, że nie stanowi ona gwarancji uznania wykształcenia przez polską uczelnię.
Istnieje jeszcze jeden istotny niuans: nie każde tłumaczenie zostanie zaakceptowane przez uczelnię – instytucja może wymagać przekładu wykonanego przez tłumacza przysięgłego. W takim wypadku dokument ze zwykłego biura tłumaczeń, nawet z pieczęcią, może zostać odrzucony. Tłumacz przysięgły musi być wpisany na listę prowadzoną przez Ministerstwo Sprawiedliwości RP. Dlatego przed opłaceniem usługi warto zweryfikować wybranego specjalistę w oficjalnym rejestrze.
Specyfika zawodów regulowanych
Najwięcej dodatkowych procedur przewidziano w przypadku zawodów, w których błąd specjalisty może wpłynąć na zdrowie, bezpieczeństwo lub prawa innych osób. Dlatego przed złożeniem dokumentów należy zweryfikować wymogi obowiązujące w danej specjalności.
W przypadku niektórych profesji obowiązują odrębne procedury dopuszczenia do pracy, a wymagania zależą od kwalifikacji:
- Lekarze i lekarze dentyści. Odrębne procedury przewidują warunkowe prawo wykonywania zawodu (Warunkowe Prawo Wykonywania Zawodu). Warunki zależą od konkretnej podstawy prawnej oraz aktualnych przepisów. Informacje należy weryfikować w Ministerstwie Zdrowia lub we właściwej okręgowej izbie lekarskiej (Okręgowa Izba Lekarska).
- Pielęgniarki i położne. Zasady dopuszczenia ustalają samorządy zawodowe, w tym Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych. Wśród potencjalnych wymogów znajdują się dokumenty potwierdzające wykształcenie, ich tłumaczenia, potwierdzenie doświadczenia zawodowego oraz znajomość języka polskiego.
- Nauczyciele. Do podjęcia pracy w polskiej szkole znaczenie ma nie tylko dyplom, lecz także przygotowanie pedagogiczne oraz wymagania stawiane na danym stanowisku. W niektórych sytuacjach w weryfikację dokumentów angażuje się kuratorium oświaty (Kuratorium Oświaty).
- Prawnicy. Wymagania dotyczące dopuszczenia do zawodu należy sprawdzać w Naczelnej Radzie Adwokackiej lub Krajowej Izbie Radców Prawnych.
- Architekci. W przypadku prac wymagających uprawnień zawodowych obowiązują specjalne zasady. Można je zweryfikować w Izbie Architektów RP.
Dla Ukraińców w Krakowie wniosek jest prosty: zanim zapłacimy za tłumaczenia, apostille czy nostryfikację bądź wystąpimy o informację z Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, warto ustalić, jakie dokładnie dokumenty są potrzebne do podjęcia wymarzonej pracy lub rozpoczęcia nauki na uczelni. Pozwoli to uniknąć wydatków na procedury, które nie rozwiązują kluczowej kwestii – czy posiadamy prawo do wykonywania swojego zawodu w Polsce.