Kiedy mowa o dziesiątkach tysięcy specjalistów IT w Krakowie, może się wydawać, że ten technologiczny skok dokonał się wyłącznie za sprawą wejścia dużych międzynarodowych korporacji. Nic bardziej mylnego. Już w 1945 roku w mieście królów powołano do życia kompleks – gimnazjum i liceum telekomunikacyjne (Gimnazjum i Liceum Telekomunikacyjne). Równolegle Kraków rozwijał szkolnictwo techniczne w murach AGH (Akademii Górniczo-Hutniczej), a w 1973 roku powstało potężne centrum obliczeniowe Cyfronet.
W ten sposób stopniowo ukształtował się system, w którym technika, uczelnie wyższe, infrastruktura naukowa i biznes zaczęły ze sobą ściśle współpracować. Doświadczenie Krakowa jest interesujące właśnie z tego względu, jak konsekwentnie budowano tu pomost od średniej szkoły technicznej do uniwersytetów, a stamtąd – ku globalnym korporacjom, pisze krakow1.one.
Powojenne źródła: od telegrafu do pierwszych komputerów
We wrześniu 1945 roku, kiedy Kraków powoli podnosił się ze zniszczeń wojennych, w gmachu dawnej Dyrekcji Poczt i Telegrafów utworzono kompleks obejmujący gimnazjum i liceum telekomunikacyjne. Placówka cieszyła się ogromnym zainteresowaniem i w szybkim tempie zrekrutowała pierwszych uczniów.
Słuchaczy przygotowywano do pracy z:
- przesyłkami pocztowymi;
- telefonami;
- telegrafem.
W późniejszych latach placówka ta przekształciła się w Zespół Szkół Łączności im. Obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku (w Krakowie). Na przestrzeni kolejnych dekad profil nauczania zmienił się diametralnie. Programy stopniowo uzupełniano o nowatorskie kierunki techniczne: elektronikę, telekomutację, radiokomunikację, maszyny cyfrowe oraz systemy komputerowe. W 1989 roku Zespół Szkół Łączności otworzył pierwsze pracownie informatyczne, a w połowie lat 90. stał się pierwszą szkołą średnią w Krakowie z dostępem do internetu.
AGH: gdy elektrotechnika dała początek informatyce
Analogiczny proces zachodził w krakowskim szkolnictwie wyższym. Przełomowe zmiany zapoczątkowano w 1952 roku wraz z utworzeniem na AGH Wydziału Elektromechanicznego. Od tamtej pory profil kształcenia inżynierów stale obejmował najnowsze technologie cyfrowe, a informatyka – z przedmiotu pomocniczego – przeistoczyła się w pełnoprawny kierunek akademicki.
Wraz z rozwojem technologii i nowymi wyzwaniami stojącymi przed inżynierami wydział wielokrotnie zmieniał swoją nazwę na:
- Elektrotechniki Górniczej i Hutniczej;
- Elektrotechniki, Automatyki i Elektroniki;
- Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki.
W lipcu 2023 roku rektor prof. Jerzy Lis powołał do życia odrębny Wydział Informatyki, w którego programach dydaktycznych znalazły się m.in. Data Science, uczenie maszynowe oraz sztuczna inteligencja. Wydział ten niezmiennie zajmuje II miejsce w ogólnopolskim rankingu uczelni „Perspektywy”.
Cyfronet w Krakowie: od superkomputera do potężnej sieci
Pod koniec XX wieku krakowscy naukowcy i dydaktycy zrozumieli, że dublowanie kosztownego zaplecza obliczeniowego na poszczególnych uczelniach mija się z celem. W 1971 roku władze krakowskich szkół wyższych wystąpiły z inicjatywą budowy wspólnego ośrodka, w którym z jednej nowoczesnej maszyny mogłyby korzystać zespoły badawcze z różnych instytucji. W ten sposób miasto zaczęło wdrażać model współdzielenia zaawansowanej infrastruktury technologicznej.
W 1973 roku decyzją Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki powołano Środowiskowy Komputerowy Ośrodek Obliczeniowy „Cyfronet”, wokół którego natychmiast zaczęła rozwijać się nowoczesna infrastruktura. Z biegiem lat centrum przestało ograniczać się wyłącznie do obsługi krakowskich uczelni – koordynowało m.in. ogólnopolską infrastrukturę gridową PL-Grid, która łączyła rozproszone zasoby obliczeniowe na potrzeby badań naukowych. Dzięki temu multidyscyplinarne zespoły zyskały bezpośredni dostęp do mocy wielkich klastrów komputerowych.
Krakowskie technika: gdzie zaczyna się droga do IT?
Na początku lat 20. XXI wieku uczniowie krakowskiego Zespołu Szkół Łączności dawno wyszli poza tradycyjne ćwiczenia w szkolnych pracowniach. Praktyki zawodowe odbywają nie tylko w Polsce, lecz także w renomowanych ośrodkach w Niemczech czy Czechach. Taki start pozwala młodym specjalistom zweryfikować swoje kompetencje jeszcze przed uzyskaniem dyplomu.
Również inne współczesne technika w Krakowie kładą nacisk na kompetencje kluczowe dla sektora technologicznego. Zespół Szkół – Krakowskie Liceum i Technikum „INFOTECH” przygotowuje przyszłych techników programistów w 4 specjalizacjach:
- Full Stack – kompleksowe tworzenie aplikacji internetowych;
- Internet of Things – internet rzeczy;
- AI – sztuczna inteligencja;
- Game Developer – projektowanie i tworzenie gier komputerowych.
INFOTECH posiada status Szkoły Referencyjnej Google, a jego uczniowie w ramach programu „Erasmus+” wyjeżdżają na staże m.in. na Litwę, do Islandii i Finlandii. Z kolei w Zespole Szkół Zawodowych Huty im. Tadeusza Sendzimira od 2026 roku do podstawy programowej wprowadzono zaawansowane moduły z zakresu robotyki i cyberbezpieczeństwa. Podobne innowacje wdrażają Zespół Szkół Mechanicznych nr 3 oraz Technikum Komunikacyjne nr 25 w Krakowie.
P-TECH: jak krakowskie liceum weszło w świat technologii kwantowych
We wrześniu 2021 roku prestiżowe I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie oficjalnie dołączyło do programu P-TECH (Pathways in Technology) – globalnej inicjatywy edukacyjnej zainaugurowanej przez koncern IBM w 2011 roku na Brooklynie.
W ramach projektu uczniowie zyskali dostęp do:
- programowania komputerów kwantowych;
- indywidualnego mentoringu ze strony ekspertów branżowych (job shadowing);
- płatnych staży zawodowych oraz bezpośredniej pracy z technologiami IBM.
Dla licealistów stało się to unikalną szansą na zapoznanie się z najbardziej zaawansowanymi gałęziami współczesnej informatyki na długo przed rozpoczęciem studiów. Tego typu fundament daje im ogromną przewagę na rynku pracy oraz ułatwia start na uczelniach technicznych.
Ludzie, którzy wyznaczają reguły gry
Kiedy w Krakowie toczy się debata o przyszłości nowoczesnych technologii, nikt nie ogranicza się już do prostego pytania o liczbę absolwentów opuszczających uniwersyteckie mury. Kluczem jest trójstronny sojusz: uczelni, biznesu oraz samorządu. Sama umiejętność pisania kodu to dziś za mało – liczy się wiedza, jak, gdzie i w jakim celu go zastosować.
Krakowski rynek pracy potrzebuje specjalistów, którzy:
- rozumieją specyfikę produktu i danej branży;
- dysponują ugruntowaną wiedzą inżynieryjną;
- traktują narzędzia AI jako codzienny element warsztatu pracy.
Przemysław Roth, stojący na czele stowarzyszenia ASPIRE zrzeszającego kluczowe przedsiębiorstwa sektora technologicznego i nowoczesnych usług dla biznesu, podkreśla, że przewaga Krakowa tkwi w tempie, w jakim tutejsze firmy przenoszą sztuczną inteligencję z fazy eksperymentów do wdrożeń w gotowych produktach komercyjnych.
Od oprogramowania po technologie obronne
Transformacja nie ogranicza się jedynie do biur software house’ów. FORT Kraków – wspólna inicjatywa AGH i Krakowskiego Parku Technologicznego – został jedyną w Polsce lokalizacją akceleratora innowacji obronnych NATO DIANA. Projekt koncentruje się na technologiach podwójnego zastosowania (dual-use), zdolnych do działania zarówno w obszarze cywilnym, jak i w sektorze obronności.
Równolegle rozwija się kolejny strategiczny biegun innowacji – Krakowskie Miasto Kosmiczne (Krakow Space City). Na projekty z zakresu bezpieczeństwa, rozwiązań dual-use i infrastruktury odpornościowej w ramach regionalnego programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027 zarezerwowano blisko miliard złotych. Dla absolwentów szkół technicznych oznacza to nowe, perspektywiczne perspektywy zawodowe – kompetencje w dziedzinie programowania, elektroniki, mechatroniki czy analizy danych znajdują dziś zastosowanie daleko poza klasycznym rynkiem IT.
Dlaczego ma to kluczowe znaczenie dla współczesnego Krakowa?
Gdy globalni giganci technologiczni zaczynali otwierać swoje oddziały pod Wawelem, miasto dysponowało już zapleczem doskonale przygotowanych kadr dostarczanych przez AGH i czołowe technika. Placówki te nieprzerwanie dbają o wysoki poziom kształcenia. Edukacja techniczna otwiera przed młodymi ludźmi płynną ścieżkę rozwoju: od pierwszego zawodu na poziom uczelni, od prostego projektu laboratoryjnego po pracę z zaawansowaną technologią komercyjną. To właśnie dzięki tak zbudowanemu ekosystemowi Kraków potrafił dynamicznie rozwinąć sektor innowacji, bazując w decydującej mierze na własnym potencjale intelektualnym.